Reform UK chce odebrać świadczenia cudzoziemcom. Plan objąłby także Polaków z settled status

Reform UK zapowiedziała radykalne zmiany w brytyjskim systemie świadczeń socjalnych. Według przedstawionych 17 sierpnia planów większość świadczeń miałaby być dostępna wyłącznie dla obywateli Wielkiej Brytanii. Co szczególnie istotne dla polskiej społeczności, ograniczenia miałyby objąć również obywateli Unii Europejskiej posiadających settled status. Na razie jest to jednak propozycja polityczna – obowiązujące przepisy nie zostały zmienione.

Reform UK przedstawiła w Londynie nowy pakiet reform systemu świadczeń pod nazwą „Making Welfare Work”. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów planu jest odebranie większości świadczeń osobom, które nie posiadają brytyjskiego obywatelstwa.

Robert Jenrick, odpowiedzialny w Reform UK za politykę finansową, zapowiedział, że według koncepcji partii prawo do świadczeń miałoby być zasadniczo związane z brytyjskim obywatelstwem. Reform UK przewiduje jedynie ograniczone wyjątki, m.in. dotyczące służby w siłach zbrojnych oraz niektórych świadczeń składkowych.

Polacy z settled status również objęci planem

Najważniejszym elementem tej zapowiedzi z perspektywy setek tysięcy Polaków mieszkających w Wielkiej Brytanii jest fakt, że nowe ograniczenia miałyby dotyczyć również obywateli UE posiadających settled status.

Reform UK potwierdza to wprost w swoich oficjalnych odpowiedziach dotyczących polityki migracyjnej.

Jednocześnie partia zaznacza, że nie planuje odbierać osobom objętym EU Settlement Scheme samego settled status. Zmiana dotyczyłaby natomiast ich uprawnień do korzystania z brytyjskiego systemu świadczeń.

Oznacza to istotne rozróżnienie: Polak posiadający settled status mógłby zgodnie z propozycją Reform UK nadal mieć prawo stałego pobytu i pracy w Wielkiej Brytanii, ale jednocześnie zostać pozbawiony dostępu do większości świadczeń socjalnych.

Jakich świadczeń miałyby dotyczyć ograniczenia?

Według przedstawionych planów oraz brytyjskich mediów ograniczenia mogłyby objąć szeroki katalog pomocy państwa, w tym między innymi:

• Universal Credit,
• Housing Benefit,
• Pension Credit,
• Jobseeker's Allowance,
• Child Benefit,
• świadczenia dla osób z niepełnosprawnościami,
• bezpłatną opiekę nad dziećmi,
• część wsparcia związanego z posiłkami szkolnymi.

W niektórych przypadkach przewidziano wyjątki. Według opublikowanych informacji zagraniczni rodzice brytyjskich dzieci mieliby zachować możliwość uzyskania Child Benefit oraz bezpłatnych posiłków szkolnych dla tych dzieci.

Reform UK mówi o oszczędnościach rzędu 21 miliardów funtów

Partia argumentuje, że zmiana jest potrzebna ze względu na rosnące wydatki państwa na świadczenia.

Reform UK twierdzi, że ograniczenie świadczeń dla osób nieposiadających brytyjskiego obywatelstwa mogłoby przynieść około 21 miliardów funtów oszczędności rocznie do 2029 roku. Partia przedstawia tę kwotę jako równowartość około £700 na gospodarstwo domowe.

Plan dotyczący cudzoziemców jest częścią znacznie szerszej propozycji ograniczenia wydatków socjalnych o około 50 miliardów funtów.

Reform UK chce również gruntownie przebudować system świadczeń chorobowych i dla osób z niepełnosprawnościami oraz zmienić zasady dotyczące długotrwale bezrobotnych.

Partia proponuje między innymi, aby osoby pozostające przez długi czas na świadczeniach, które zostały uznane za zdolne do pracy, wykonywały 20 godzin tygodniowo prac społecznych, takich jak pomoc w bibliotekach, organizacjach charytatywnych czy utrzymaniu lokalnych przestrzeni publicznych. Odmowa miałaby skutkować sankcjami, włącznie z utratą świadczeń.

Co z prawami zagwarantowanymi po Brexicie?

To właśnie sytuacja obywateli Unii Europejskiej może być jednym z największych problemów prawnych związanych z realizacją propozycji Reform UK.

Obecnie osoby posiadające settled lub pre-settled status mogą – pod warunkiem spełnienia odpowiednich kryteriów – korzystać z publicznych środków, w tym świadczeń i emerytur.

Oficjalne informacje brytyjskiego rządu wciąż jasno wskazują, że osoby objęte EU Settlement Scheme mogą uzyskać dostęp do świadczeń, jeżeli spełniają wymagane warunki. Settled status daje również prawo stałego pobytu w Wielkiej Brytanii.

Prawa milionów obywateli UE mieszkających w Wielkiej Brytanii przed zakończeniem okresu przejściowego po Brexicie są związane z Withdrawal Agreement – umową o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej.

Według brytyjskich mediów wprowadzenie ograniczeń zapowiadanych przez Reform UK wobec obywateli UE z settled status prawdopodobnie wymagałoby renegocjacji części ustaleń z Unią Europejską. Mogłoby również wywołać reakcję po stronie UE i wpłynąć na analogiczne prawa Brytyjczyków mieszkających w państwach Unii.

Reform UK: settled status pozostanie

W kontekście pojawiających się obaw szczególnie ważne jest to, czego Reform UK nie zapowiedziała.

Na oficjalnej stronie partii znajduje się bezpośrednie pytanie:

„Jestem obywatelem UE z settled status – czy stracę settled status?”

Odpowiedź Reform UK brzmi: nie.

Partia deklaruje, że osoby posiadające settled status nie zostałyby objęte planem odbierania samego prawa pobytu. Reform UK dodaje jednak, że ich prawo do świadczeń uległoby zmianie, ponieważ cudzoziemcy nie byliby już uprawnieni do welfare payments.

Dla obywateli Polski oznaczałoby to zatem potencjalnie bardzo poważną zmianę finansową, ale nie automatyczne anulowanie prawa do mieszkania czy pracy w Wielkiej Brytanii wynikającego z settled status.

Przeciwnicy planu ostro krytykują propozycję

Zapowiedzi Reform UK spotkały się z mocną reakcją przeciwników politycznych oraz organizacji reprezentujących migrantów i osoby z niepełnosprawnościami.

Krytycy wskazują między innymi, że wielu cudzoziemców objętych planem od lat mieszka w Wielkiej Brytanii, pracuje tutaj i płaci podatki oraz National Insurance.

Labour określiła część propozycji Reform UK dotyczących systemu świadczeń jako niewiarygodną ekonomicznie. Konserwatyści również skrytykowali przedstawiony pakiet, twierdząc, że został przygotowany bez wystarczająco wiarygodnego planu realizacji.

Reform UK argumentuje natomiast, że brytyjski system świadczeń powinien w pierwszej kolejności służyć obywatelom kraju i że obecny poziom wydatków socjalnych jest niemożliwy do utrzymania w dłuższej perspektywie.

Czy Polacy w UK stracą teraz Universal Credit?

Nie.

To najważniejsza informacja dla osób, które po publikacji tych doniesień mogą obawiać się o swoje świadczenia.

17 sierpnia 2026 roku nie nastąpiła żadna zmiana prawa dotycząca Universal Credit, Child Benefit, PIP, Housing Benefit ani innych świadczeń dla obywateli UE posiadających settled status.

Reform UK przedstawiła program polityczny, który partia chciałaby wprowadzić, gdyby objęła władzę po kolejnych wyborach parlamentarnych.

Obecnie osoby posiadające settled lub pre-settled status nadal korzystają z zasad obowiązujących w ramach EU Settlement Scheme i – jeśli spełniają kryteria danego świadczenia – mogą mieć dostęp do publicznych środków.

Nie ma więc obecnie potrzeby ponownego składania wniosków o settled status ani rezygnowania z pobieranych zgodnie z prawem świadczeń z powodu zapowiedzi Reform UK.

Propozycja może być szczególnie ważna dla polskiej społeczności

Dyskusja może mieć duże znaczenie dla Polonii w Wielkiej Brytanii.

Znaczna część obywateli Polski mieszkających tutaj od wielu lat posiada status uzyskany w ramach EU Settlement Scheme. Wielu pracuje, wychowuje dzieci, prowadzi firmy, płaci podatki i składki National Insurance, a w różnych okresach życia może jednocześnie korzystać z takich świadczeń jak Universal Credit, Child Benefit czy pomoc mieszkaniowa.

Dlatego ewentualne uzależnienie dostępu do brytyjskiego welfare wyłącznie od posiadania obywatelstwa byłoby fundamentalną zmianą w dotychczasowym systemie.

Na tym etapie pozostaje jednak polityczną zapowiedzią Reform UK, a nie nowym prawem.

Darek Faryna

Zobacz pełny biogram