Dlaczego klawiatura nie jest ułożona alfabetycznie? Historia QWERTY może Cię zaskoczyć

Spójrz na klawiaturę komputera albo telefonu. Pierwszy rząd liter zaczyna się od znaków Q, W, E, R, T i Y. Na pierwszy rzut oka ich rozmieszczenie wydaje się przypadkowe. Dlaczego więc klawiatura nie jest ułożona alfabetycznie? Odpowiedzi należy szukać w czasach pierwszych maszyn do pisania.

Skąd wziął się układ QWERTY?

Nazwa QWERTY pochodzi od pierwszych sześciu liter znajdujących się w górnym rzędzie klawiatury. Początki tego układu sięgają drugiej połowy XIX wieku i prac amerykańskiego wynalazcy Christophera Lathama Sholesa.

Pierwsze tworzone przez niego maszyny miały układ liter bardziej zbliżony do alfabetu. Podczas kolejnych prób rozmieszczenie klawiszy było jednak wielokrotnie zmieniane. Układ QWERTY pojawił się w maszynie Sholesa, a w 1878 roku został przedstawiony na rysunku do amerykańskiego patentu numer 207 559.

 

Czy QWERTY miało spowalniać pisanie?

Jedna z najpopularniejszych opowieści mówi, że litery celowo pomieszano, aby ludzie pisali wolniej. To jednak zbyt duże uproszczenie.

W pierwszych maszynach naciśnięcie klawisza uruchamiało metalowe ramię, które uderzało w taśmę barwiącą i pozostawiało znak na papierze. Gdy osoba pisała bardzo szybko, niektóre ramiona mogły się zderzyć i zablokować mechanizm. Według popularnej teorii często występujące połączenia liter rozmieszczono tak, aby ograniczyć podobne problemy.

Nie ma jednak pewności, że była to jedyna przyczyna powstania QWERTY. Badacze Koichi i Motoko Yasuoka wskazują, że układ rozwijał się przez kilka lat i mógł być dostosowywany także do potrzeb operatorów telegrafu, którzy przepisywali wiadomości zapisane alfabetem Morse’a.

Można więc powiedzieć, że QWERTY nie powstało wyłącznie po to, żeby spowalniać piszących. Było rezultatem kolejnych eksperymentów, ograniczeń mechanicznych oraz potrzeb pierwszych użytkowników maszyn do pisania.

Jak QWERTY podbiło świat?

Przełomem okazała się współpraca Sholesa z firmą E. Remington and Sons. Przedsiębiorstwo rozpoczęło produkcję maszyn do pisania wykorzystujących układ QWERTY. Szczególne znaczenie miał sukces modelu Remington No. 2, wprowadzonego w 1878 roku.

Wraz ze wzrostem popularności maszyn Remington coraz więcej osób uczyło się pisać właśnie w tym układzie. Korzystały z niego biura, urzędy, szkoły i redakcje. Producenci kolejnych maszyn nie chcieli wprowadzać zupełnie innego rozmieszczenia liter, ponieważ użytkownicy byli już przyzwyczajeni do QWERTY.

W 1893 roku pięciu największych producentów maszyn do pisania przyjęło wspólny standard, co dodatkowo umocniło pozycję tego układu.

Dlaczego używamy QWERTY również dzisiaj?

W komputerach i smartfonach nie ma metalowych ramion, które mogłyby się zakleszczyć. Mimo to układ QWERTY przetrwał.

Powód jest bardzo prosty: przyzwyczajenie. Miliony ludzi nauczyły się pisać bez patrzenia na klawiaturę. Zmiana położenia liter oznaczałaby konieczność ponownej nauki, wymianę sprzętu i dostosowanie programów. Producenci pozostali więc przy rozwiązaniu, które użytkownicy już znali.

To przykład tak zwanej zależności od ścieżki. Rozwiązanie, które zdobyło przewagę na początku rozwoju technologii, może pozostać standardem przez wiele lat – nawet jeśli później pojawią się inne możliwości.

Czy istnieją inne układy klawiatury?

QWERTY nie jest jedynym stosowanym układem. Powstały również rozwiązania mające ułatwiać lub przyspieszać pisanie, między innymi:

• Dvorak – zaprojektowany tak, aby najczęściej używane litery znajdowały się pod palcami;
• Colemak – nowocześniejszy układ zachowujący część klawiszy w miejscach znanych z QWERTY;
• AZERTY – popularny między innymi we Francji;
• QWERTZ – stosowany między innymi w Niemczech i części Europy Środkowej.

Alternatywne układy nie zdołały jednak wyprzeć QWERTY. Największą przeszkodą nie musi być ich jakość, lecz ogromna liczba osób przyzwyczajonych do dotychczasowego standardu.

Ciekawostki o klawiaturze QWERTY

• Pierwsze maszyny Sholesa nie miały identycznego układu jak dzisiejsze klawiatury.
• W dawnych modelach brakowało osobnych klawiszy z cyframi 0 i 1. Zastępowano je literami O oraz I.
• Na klawiszach F i J znajdują się małe wypukłości. Pomagają one ułożyć dłonie we właściwej pozycji bez patrzenia na klawiaturę.
• QWERTY ma już ponad 150 lat, a nadal używamy go na komputerach, tabletach i telefonach.
• Układ stworzony dla języka angielskiego został później dostosowany do wielu innych języków, w tym polskiego.

Dlaczego klawiatura nie jest alfabetyczna?

Dzisiejsza klawiatura nie jest ułożona alfabetycznie, ponieważ wywodzi się z mechanicznych maszyn do pisania. Układ QWERTY powstawał stopniowo – wpływ miały problemy techniczne, testowanie różnych ustawień oraz potrzeby osób przepisujących wiadomości.

Później zadecydowała popularność maszyn Remington i przyzwyczajenie użytkowników. Technologia zmieniła się niemal całkowicie, ale rozmieszczenie liter pozostało z nami do dziś.

Następnym razem, gdy zaczniesz pisać wiadomość, przypomnij sobie, że korzystasz z rozwiązania, którego historia rozpoczęła się ponad 150 lat temu.