{"id":37853,"date":"2026-09-02T08:46:02","date_gmt":"2026-09-02T07:46:02","guid":{"rendered":"https:\/\/note.radio\/?p=37853"},"modified":"2026-09-02T08:46:02","modified_gmt":"2026-09-02T07:46:02","slug":"zaczelo-sie-w-malej-piekarni-360-lat-temu-londyn-niemal-zniknal-w-plomieniach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/note.radio\/zaczelo-sie-w-malej-piekarni-360-lat-temu-londyn-niemal-zniknal-w-plomieniach\/","title":{"rendered":"Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w ma\u0142ej piekarni. 360 lat temu Londyn niemal znikn\u0105\u0142 w p\u0142omieniach"},"content":{"rendered":"

Dok\u0142adnie 2 wrze\u015bnia 1666 roku mieszka\u0144c\u00f3w Londynu obudzi\u0142 ogie\u0144, kt\u00f3ry w ci\u0105gu kilku dni zmieni\u0142 miasto nie do poznania. Wielki Po\u017car Londynu strawi\u0142 tysi\u0105ce dom\u00f3w, ko\u015bcio\u0142y i najwa\u017cniejsze budynki \u00f3wczesnej stolicy. Katastrofa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 niepozornie \u2013 w niewielkiej piekarni przy Pudding Lane.<\/strong><\/p>\n

\n

\"\"
Wielki Po\u017car Londynu w 1666 roku. Obraz nieznanego artysty, oko\u0142o 1675 roku \/ London Museum \/ Wikimedia Commons, domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n

\n

W 2026 roku przypada 360. rocznica jednego z najbardziej dramatycznych wydarze\u0144 w historii Londynu.<\/p>\n

Po\u017car rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w \u015brodku nocy<\/h2>\n

Wielki Po\u017car Londynu wybuch\u0142 w nocy z 1 na 2 wrze\u015bnia 1666 roku w piekarni Thomasa Farrinera, piekarza kr\u00f3la Karola II. Budynek znajdowa\u0142 si\u0119 przy Pudding Lane, niedaleko dzisiejszego London Bridge.<\/p>\n

Wed\u0142ug informacji publikowanych przez The Monument po zako\u0144czeniu pracy piece nie zosta\u0142y w\u0142a\u015bciwie wygaszone. Wysoka temperatura i iskry mia\u0142y doprowadzi\u0107 do zapalenia si\u0119 drewnianego domu.<\/p>\n

Rodzina piekarza zdo\u0142a\u0142a uciec przez okno i przedosta\u0107 si\u0119 do s\u0105siedniego budynku. Jedna z pracownic nie wydosta\u0142a si\u0119 jednak z p\u0142on\u0105cego domu.<\/p>\n

Nikt nie przypuszcza\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce niewielki po\u017car piekarni zapocz\u0105tkuje katastrof\u0119, kt\u00f3ra na zawsze zmieni Londyn.<\/p>\n

Dlaczego ogie\u0144 rozprzestrzenia\u0142 si\u0119 tak szybko?<\/h2>\n

Londyn w XVII wieku wygl\u0105da\u0142 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c obecnie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dom\u00f3w by\u0142a zbudowana z drewna, a budynki sta\u0142y bardzo blisko siebie. Ich g\u00f3rne pi\u0119tra cz\u0119sto wystawa\u0142y nad w\u0105skie ulice i niemal styka\u0142y si\u0119 z domami po przeciwnej stronie.<\/p>\n

Lato 1666 roku by\u0142o wyj\u0105tkowo suche. Drewniane \u015bciany, dachy i zgromadzone w budynkach towary \u0142atwo zajmowa\u0142y si\u0119 ogniem. Silny wiatr przenosi\u0142 p\u0142omienie oraz roz\u017carzone fragmenty materia\u0142\u00f3w na kolejne ulice.<\/p>\n

W mie\u015bcie nie istnia\u0142a zawodowa stra\u017c po\u017carna. Mieszka\u0144cy pr\u00f3bowali walczy\u0107 z \u017cywio\u0142em przy u\u017cyciu wiader z wod\u0105, prymitywnych pomp i d\u0142ugich hak\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych do burzenia p\u0142on\u0105cych budynk\u00f3w.<\/p>\n

W\u0142adze pocz\u0105tkowo zlekcewa\u017cy\u0142y zagro\u017cenie<\/h2>\n

Jedn\u0105 z metod zatrzymania po\u017caru by\u0142o wyburzanie dom\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 na jego drodze. Powsta\u0142a w ten spos\u00f3b pusta przestrze\u0144 mia\u0142a uniemo\u017cliwi\u0107 p\u0142omieniom przedostanie si\u0119 na kolejne budynki.<\/p>\n

W\u0142adze miasta zbyt d\u0142ugo zwleka\u0142y jednak z podj\u0119ciem tej decyzji. Obawiano si\u0119 roszcze\u0144 w\u0142a\u015bcicieli zburzonych nieruchomo\u015bci. Kiedy rozpocz\u0119to wyburzanie, po\u017car by\u0142 ju\u017c niezwykle trudny do opanowania.<\/p>\n

Silny wiatr powodowa\u0142, \u017ce p\u0142omienie przeskakiwa\u0142y ponad utworzonymi przerwami. Dopiero po kilku dniach, gdy wiatr os\u0142ab\u0142 i zburzono wi\u0119cej budynk\u00f3w, uda\u0142o si\u0119 zatrzyma\u0107 \u017cywio\u0142.<\/p>\n

Mieszka\u0144cy uciekali nad Tamiz\u0119<\/h2>\n

Przera\u017ceni londy\u0144czycy zabierali najcenniejsze przedmioty i kierowali si\u0119 w stron\u0119 Tamizy. Ci, kt\u00f3rych by\u0142o na to sta\u0107, wynajmowali \u0142odzie i pr\u00f3bowali wywie\u017a\u0107 sw\u00f3j dobytek w bezpieczne miejsce.<\/p>\n

Inni uciekali poza mury miasta, mi\u0119dzy innymi na pola Moorfields, gdzie powstawa\u0142y prowizoryczne obozowiska dla os\u00f3b pozbawionych dom\u00f3w.<\/p>\n

Ogie\u0144 by\u0142 widoczny z wielu kilometr\u00f3w. Dym zas\u0142ania\u0142 niebo, a gor\u0105co mia\u0142o by\u0107 odczuwalne nawet po drugiej stronie rzeki.<\/p>\n

Samuel Pepys zakopa\u0142 ser i wino<\/h2>\n

Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych relacji z katastrofy pozostawi\u0142 Samuel Pepys, urz\u0119dnik pa\u0144stwowy i autor s\u0142ynnego pami\u0119tnika.<\/p>\n

Obserwowa\u0142 po\u017car z bliska, opisywa\u0142 uciekaj\u0105cych mieszka\u0144c\u00f3w i przekaza\u0142 wiadomo\u015b\u0107 o skali zagro\u017cenia kr\u00f3lowi Karolowi II. Obawiaj\u0105c si\u0119 utraty w\u0142asnego domu, kaza\u0142 zakopa\u0107 w ogrodzie najcenniejsze rzeczy.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142o si\u0119 wino oraz du\u017cy kr\u0105g parmezanu, kt\u00f3ry w XVII wieku by\u0142 drogim i luksusowym produktem. Ta niezwyk\u0142a historia sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej znanych ciekawostek zwi\u0105zanych z Wielkim Po\u017carem Londynu.<\/p>\n

Ile dom\u00f3w zniszczy\u0142 Wielki Po\u017car Londynu?<\/h2>\n

Po\u017car trwa\u0142 przez cztery dni. Wed\u0142ug oficjalnej historii The Monument zniszczy\u0142 oko\u0142o 86 procent zabudowy City of London, a dach nad g\u0142ow\u0105 straci\u0142o oko\u0142o 130 tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d zniszczonych obiekt\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119:<\/p>\n

    \n
  • ponad 13 tysi\u0119cy dom\u00f3w,<\/li>\n
  • 85 ko\u015bcio\u0142\u00f3w,<\/li>\n
  • budynki miejskie i siedziby cech\u00f3w,<\/li>\n
  • sklepy oraz magazyny,<\/li>\n
  • dawna katedra \u015bw. Paw\u0142a.<\/li>\n<\/ul>\n

    \u0141\u0105cznie sp\u0142on\u0119\u0142a oko\u0142o jedna trzecia wszystkich budynk\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w \u00f3wczesnym Londynie.<\/p>\n

    Czy naprawd\u0119 zgin\u0119\u0142o tylko kilka os\u00f3b?<\/h2>\n

    W oficjalnych dokumentach odnotowano niewielk\u0105 liczb\u0119 ofiar \u015bmiertelnych. Historycy podkre\u015blaj\u0105 jednak, \u017ce rzeczywista liczba mog\u0142a by\u0107 znacznie wi\u0119ksza.<\/p>\n

    Rejestry z XVII wieku by\u0142y niepe\u0142ne, szczeg\u00f3lnie w przypadku os\u00f3b biednych, bezdomnych i niezidentyfikowanych. Temperatura by\u0142a tak wysoka, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 szcz\u0105tk\u00f3w mog\u0142a nigdy nie zosta\u0107 odnaleziona.<\/p>\n

    Dlatego cz\u0119sto powtarzane twierdzenie, \u017ce w katastrofie zgin\u0119\u0142o zaledwie kilka os\u00f3b, nale\u017cy traktowa\u0107 ostro\u017cnie.<\/p>\n

    Po\u017car zako\u0144czy\u0142 epidemi\u0119 d\u017cumy?<\/h2>\n

    Popularna legenda g\u0142osi, \u017ce Wielki Po\u017car Londynu zako\u0144czy\u0142 epidemi\u0119 d\u017cumy, niszcz\u0105c szczury i pch\u0142y przenosz\u0105ce chorob\u0119.<\/p>\n

    To jednak du\u017ce uproszczenie. Epidemia, kt\u00f3ra w 1665 roku zabi\u0142a dziesi\u0105tki tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, zacz\u0119\u0142a wygasa\u0107 jeszcze przed po\u017carem. Ogie\u0144 obj\u0105\u0142 g\u0142\u00f3wnie centrum miasta, podczas gdy wiele obszar\u00f3w najbardziej dotkni\u0119tych chorob\u0105 znajdowa\u0142o si\u0119 poza jego zasi\u0119giem.<\/p>\n

    Po\u017car m\u00f3g\u0142 zniszczy\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 zanieczyszczonych budynk\u00f3w, ale nie ma dowod\u00f3w, \u017ce to w\u0142a\u015bnie on zako\u0144czy\u0142 epidemi\u0119.<\/p>\n

    Londyn zosta\u0142 odbudowany z ceg\u0142y i kamienia<\/h2>\n

    Katastrofa stworzy\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 przebudowy miasta. Wprowadzono nowe przepisy, kt\u00f3re wymaga\u0142y u\u017cywania ceg\u0142y i kamienia zamiast \u0142atwopalnego drewna. Ulice mia\u0142y by\u0107 szersze, a budynki bezpieczniejsze.<\/p>\n

    Odbudowa zniszczonej cz\u0119\u015bci Londynu trwa\u0142a prawie 50 lat. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 architekt Christopher Wren, kt\u00f3ry zaprojektowa\u0142 now\u0105 katedr\u0119 \u015bw. Paw\u0142a oraz 51 ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/p>\n

    Wraz z Robertem Hooke\u2019em stworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c The Monument \u2013 ogromn\u0105 kolumn\u0119 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 po\u017car i odbudow\u0119 miasta.<\/p>\n

    Pomnik stoi dok\u0142adnie 202 stopy od miejsca wybuchu po\u017caru<\/h2>\n

    The Monument ma 202 stopy, czyli oko\u0142o 61 metr\u00f3w wysoko\u015bci. Znajduje si\u0119 dok\u0142adnie 202 stopy od miejsca przy Pudding Lane, w kt\u00f3rym rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 po\u017car.<\/p>\n

    Na platform\u0119 widokow\u0105 prowadzi 311 spiralnych stopni. Z wysoko\u015bci niemal 49 metr\u00f3w mo\u017cna dzi\u015b ogl\u0105da\u0107 panoram\u0119 Londynu i obszar, kt\u00f3ry 360 lat temu poch\u0142on\u0119\u0142y p\u0142omienie.<\/p>\n

    Co ciekawe, kolumna mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 jako ogromny instrument naukowy. Planowano wykorzystywa\u0107 j\u0105 jako teleskop oraz miejsce eksperyment\u00f3w zwi\u0105zanych z grawitacj\u0105 i ruchem wahad\u0142a. Pomys\u0142 porzucono z powodu drga\u0144 wywo\u0142ywanych przez ruch uliczny.<\/p>\n

    Katastrofa, kt\u00f3ra zmieni\u0142a Londyn<\/h2>\n

    Wielki Po\u017car Londynu by\u0142 tragedi\u0105 dla tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy stracili domy, miejsca pracy i ca\u0142y dobytek. Katastrofa doprowadzi\u0142a jednak do wprowadzenia nowych zasad budowlanych oraz stworzenia miasta bardziej odpornego na podobne zdarzenia.<\/p>\n

    Dzisiaj po dawnej zabudowie pozosta\u0142o niewiele \u015blad\u00f3w, ale historia, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w ma\u0142ej piekarni przy Pudding Lane, nadal jest obecna w samym sercu Londynu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Dok\u0142adnie 2 wrze\u015bnia 1666 roku mieszka\u0144c\u00f3w Londynu obudzi\u0142 ogie\u0144, kt\u00f3ry w ci\u0105gu kilku dni zmieni\u0142 miasto nie do poznania. Wielki Po\u017car Londynu strawi\u0142 tysi\u0105ce dom\u00f3w, ko\u015bcio\u0142y i najwa\u017cniejsze budynki \u00f3wczesnej stolicy. Katastrofa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 niepozornie \u2013 w niewielkiej piekarni przy Pudding Lane. W 2026 roku przypada 360. rocznica jednego z ...<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":37856,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[1664],"tags":[1428,175,4995,4996,4994],"class_list":["post-37853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-londyn-wielka-brytania","tag-historia-londynu","tag-londyn","tag-pudding-lane","tag-the-monument","tag-wielki-pozar-londynu"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t